top of page

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Hakkında Her Şey

Takıntı (Obsesyon) belirtileri nelerdir ?
Kompulsiyon belirtileri nelerdir ?
 
 
OKB belirtileri nelerdir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk’ta obsesyonları ve kompulsiyonları aynı anda sahip olunabileceği gibi sadece obsesyon semptomlarına veya sadece kompulsiyon semptomlarına sahip olmak da mümkündür. Obsesyonlarınızın mantıksız olduğunu fark edebilirsiniz veya size mantıklı gerekçeleri var gibi gelebilir. OKB'si olan birçok kişi, düşüncelerinin ve alışkanlıklarının anlamsız olduğunu bilir, bunları yapmaktan hoşlandıkları için değil, vazgeçemedikleri için yaparlar. Ve dururlarsa, kendilerini o kadar kötü hissederler ki yeniden başlarlar.

 

Günlük rutininizi, sosyal hayatınızı, okuldaki başarınızı veya işteki performansınızı engellemeye başladığında bu belirtileri fark edebilirsiniz. 

 

 
Takıntı (Obsesyon) belirtileri nelerdir ?

Tekrarlayan, ısrarcı, istenmeyen düşünceler, dürtüler veya kaygıya neden olan imgelerdir. Takıntılarınızı görmezden gelmeye veya onlardan kurtulmaya çalışabilirsiniz, fakat başka şeyler düşünmeye veya yapmaya çalıştığınızda takıntılar daha da fazla ortaya çıkabilir.

  • Bulaşma (kontaminasyon) obsesyonları: Kirlenme korkusu olarak özetlenebilir. Bu obsesyonlar kan, idrar, dışkı gibi genel olarak temastan çekinilen maddelerden aşırı kaçınma veya gözle görülmeyen mikrop, toz, kir veya zararlı etkenlerle kişinin kirleneceği, enfekte olacağı şeklinde bir kaygı ile kendini göstermektedir. Kirli, pis ya da hasta olduğu düşünülen ya da ihtimali olan kişilerin dokunduğu nesneler de aynı şekilde kirli, pis ya da hastalıklı olarak nitelendirilebilir. O nesnelere dokunulduğunda da kirlenmekten korkulur. Hatta kirli adledilen nesnelere dokunduktan sonra el yıkanamadan dokunulan başka yerler veya nesneler de kirli ilan edilebilir. Domino taşı efekti görülebilir. Kirli/hastalıklı nesneye dokunulup dokunulmadığına emin olamamakla birleşip, yakınından geçmenin bile tehlikeli olduğu bir hale gelebilir. En sık görülen obsesyon türüdür.

 

  • Kuşku obsesyonları: Şüphe duyma veya belirsizliğe tahammül etmekte zorluk çekmektir. Bir işi yapıp yapmadığından emin olamama ile ilişkilidir. Hastalarda obsesyonel kuşku vardır ve bir şeyi unuttukları veya düzgün yapmadıkları ile ilgili huzursuzluk duyabilirler veya suçluluk hissederler.  Örneğin kapının kilitlediğine veya ocağın kapatıldığına emin olunamayabilir. Namaz kılan biri kıldığı rekat sayısı veya duaları doğru okuduğuna emin olamayabilir. Bir konuyu konuşup konuşmadığına veya rüyasında gördüğü bir imgelemin gerçekte olup olmadığına emin olamayabilir. Emin olamama biriktirmeye de neden olabilir. Birgün lazım olma ihtimali, önemli bir bilgiyi gözden kaçırma riski, atarken araya önemli şeylerin karışma ihtimali ile gerekli olmayan nesneler hatta çöpler atılamayabilir.

  • Simetri, düzen obsesyonları: Düzenli ve simetrik şeylere ihtiyaç duymak olarak özetlenebilir. Kişinin her şeyi yerli yerinde, düzgün ve sırasında olması gerektiğini düşünme ve hissetmesiyle ilgili obsesyonlardır. Nesneler düzenli olmadığında veya belirli bir yöne baktığında kişi yoğun stres hissedebilir. Havluların, perdelerin, resimlerin ve kitapların aynı hizada olması, eşyaların milimetrik yerinde bulunması veya el yazısının mükemmel olması gerektiği gibi düşüncelerdir.

  • Saldırganlık obsesyonları: Kontrolü kaybetmek / kendine veya başkalarına zarar vermekle ilgili agresif veya korkutucu düşüncelerdir. Kişi kendisine veya çevresindeki diğer insanlara dikkatsizlik nedeniyle ya da kontrolünü kaybetmek suretiyle zarar vermekten korkar. Öldürme düşünceleri veya şiddet içeren korkutucu imgeler zihnine gelir. Veya kontrolünü kaybedeceği delirmek, demans (bunama) gibi durumlardan endişelenir. Yine kontrol kaybı, delirme veya farkında olmadığı bilinçdışı itkiler ile utanılacak bir şeyi yapmaktan korkabilir.   

  • Cinsellik veya dini konular dahil olmak üzere istenmeyen düşünceler: Ansızın akla gelen ve rahatsız edici nitelikte görüntüler​ şeklindedir. Dine veya Allah'a küfür eden cümleler zihninden geçebilir. Günahkar olduğu, cezalandırılıcağı ile ilgili yoğun üzüntü ve kaygı yaşayabilir.

 

       Kültürel veya toplumsal olarak uygun olmayan kişiler ile cinsel birliktelik görüntüleri zihnine gelebilir. Aile üyelerinden biri ile ilişkili         cinsel obsesyonların varlığında, enseste meyilli olduğu ile ilgili kişiler kendilerinden şüphelenebilir. "Böyle şeyler zinhime                           gelebiliyor ise, benim fark etmediğim bilinçdışında cinsel dürtülerim mi var?" şeklinde düşünebilirler. Düşüncelerini kontrol                       edemiyor olmaktan ötürü var ise dürtülerini de kontrol edemiyor olabileceklerinden ve sevdiklerine zarar  vermekten kaygılanırlar.         Benzer şekilde çocuklarla ilgili kabul edilemez cinsel imgelerin gelmesi de mümkün olabilir. Pedofilik olabileceği kuşkusu ile                   çocuklardan uzak durmaya çalışma, hatta kendi çocuğuna bile dokunamama olabilir. Müstehcen sözler söylemek veya toplum               içinde uygunsuz davranmak hakkında kaygılı kontrol edilemez düşünceler olabilir. 

       Kontrol edilemez düşüncelerin içeriği sevilen kişilerin kaza geçirebileceği, ölebilecekleri ile ilgili olduğu durumlarda, büyüsel                   düşünce ile belirli etkinlikler, belirli sayılarla yapılarak rahatlamaya çalışılabilir. Obsesyonda batıl inançlardan farklı olarak                           kompülsiyonlar gerçekleştirilemediğinde ciddi suçluluk ve korku duyulur

 

 

 

 

Kompulsiyonların belirtileri nelerdir ?

 

OKB kompulsiyonları, gerçekleştirmek zorunda hissettiğiniz tekrarlayıcı davranışlar ya da düşüncelerdir. Bu eylemler ve düşünceler saplantılarınızla ilgili kaygıyı azaltmak veya kötü bir şeyin olmasını önlemek için olabilir fakat yalnızca geçici bir rahatlama sağlayabilirler.

  • Yıkama ve temizleme : Ellerini her kirli olduğu düşünülen aktiviteden veya dokunulan nesneden sonra yıkayabilirler. El yıkama, aşırı sıcak su ile yıkamak veya birden çok tekrarla yıkamak şeklinde veya çok uzun sürelerle yıkamak şeklinde olabilir. Bulaş bazen dokunulan yerden ilerleme ile vücuda bulaşma gibi algılanarak uzuvların yıkanması hatta tüm vücut duş alma veya banyo yapma şeklinde olabilir. Banyo zamanı saatlere uzayabilir. El yıkama veya banyo sırasında musluklara başta dokunulduğu için, musluklar kirli ilan edilerek yıkama sonrasında musluk açık bırakılıp, peçete gibi bir nesne ile kapatılabilir. Aşırı dezenfektan veya alkol kullanımı olabilir. Aşırı el yıkama veya dezenfektan kullanımına bağlı ellerde kuruluk ve kontakt dermatit sık görülen şikayetlerden biridir. 

       Bazen vücut temizliği yeterli gelmez. Dışarıda giyilen kıyafetler de bulaşmış olarak düşünüldüğü için eve gelir gelmez az giyilmiş            ya da temiz olsalar bile kirli nitelendirilerek yıkamaya atılabilir. Evde giyilen kirliler ile bulaş olduğu düşünülen çamaşırlar ayrı                   sepetlerde tutulabilir veya yıkanabilir. Veya bulaş olan kıyafetler dezenfekte edilmek amacıyla çok uzun veya yüksek ısılı                           programda ya da yeterince temizlenmedikleri düşüncesiyle aynı eller gibi tekrarlı yıkanabilir.​ Bazen kapı önünde bile tüm                         kıyafetler çıkarılarak evde herhangi birşeye değmemesi için torbalara dahi konulabilir.

       Dışarısının kirli evin temiz ve güvenli alan ilan edildiği durumlarda eve her gelen malzeme yıkanır hale gelebilir. Market                               alışverişlerinde alınan herşeyin, yıkanamaz nitelikte olan ekmek gibi malzemelerin bile silinmek suretiyle temizlendiği, mantığın             tamamen kaybolduğu temizlik rutinleri oluşabilir. Misafirlerin oturacağı tek bir koltuk gibi evde kısmi pis alanlar belirlenebilir. 

 

       Ağır vakalarda hastalar evden çıkamaz hale gelebilir. Hastalar kendilerinden sonra, evde birlikte yaşadıkları kişilerin de benzer 

       kuralları uygulamasını isteyebilir. Kavga çıkmasın diye tüm bir aile tek bir kişininobsesyonunu yaşatabilir. 

  • Kontrol etme : Kilitli olduğundan emin olmak için dış kapı, balkon kapısı veya araba kapısı tekrar tekrar kontrol edilebilir. Kontrol edilmesine rağmen emin olunamama evden çıkmakta zorlanmaya, geç kalmalara hatta emin olamayıp yoldan bile dönülmesine neden olabilir. Ocağın kapalı olup olmadığı veya ütünün fişten çekilip çekilmediği gibi tehlikeli olabilecek aletler tekrar tekrar kontrol edilebilir. Kontrolün ardından bir daha kontrol etmek için geri dönmemek üzere, şüphe geldiğinde sonradan bakabilmek amacıyla fotoğraf çekilebilir. 

 

       Kontrol etme her zaman kontrol listesi şeklinde olmayabilir. Örneğin saldırganlık içerikli obsesyonlara sahip bir kişi düşüncelerini             kontrol edemediği için davranışlarını kontrol edebilmek amacıyla evdeki kesici veya tehlikeli aletleri saklayabilir. Kapısını kitleyebilir.         Cinsel obsesyonları olan kişiler istemedikleri davranışlarda bulunma korkusu ile çevresindekilerden uzaklaşabilir. 

  • Görevleri her seferinde belirli bir sırayla veya belirli sayıda "iyi" yapmak : Basamaklar veya şişeler gibi şeyleri sayma ihtiyacı, Belirli bir sayıya ulaşana kadar saymak, ​Sağ el veya ayak kullanarak birşeye başlamak, belirli sayıda ışığı açıp kapamak, çizgilere basmamak, eylemleri çifter çifter yapmak, içinden dua okumak gibi davranışlar oabilir. Bu tür kompülsiyonlar istenmeyen düşüncelerin sonuçlarını büyüsel şekilde kontrol etmek veya verdiği rahatsızlığı nötralize etmek amacıyla yapılabilir. Cinsel, dinsel veya saldırganlık gibi düşünceler içeren obsesyonlara ikincil gelişebilir.

  • Simetri ve düzen :  Kontrol, sayma, sıralama ve düzenleme gibi kompulsiyonlar içerir. Nesneler aynı yöne bakacak şekilde düzenlenebilir. Düzenle ilgili evde saatler harcanabilir. Düzen veya simetriyi sağlama pahasına evden geç çıkılabilir. Evde kendine ait dokunulamaz ilan ettiği alanlar veya odalar belirleyebilir ve bu alanlara ev halkı ya da temizlik yardımcısı da dahil kimsenin dokunmamasını isteyebilir. 

  • Ruminasyonlar ve müdahaleci düşünceler : Bir duayı, kelimeyi veya cümleyi sessizce tekrarlamak

  • Biriktirme : Sahip olunan hiçbir şeyi atamama tarzındadır. Eski dergi, gazete, mektupları ve ambalaj gibi gereksiz şeylerin atılamaması olabildiği gibi; eski kıyafetler, oyuncaklar gibi eşyaların da saklanması olabilir. Birgün lazım olma ihtimali, önemli bir bilgiyi gözden kaçırma riski, atarken araya önemli şeylerin karışma ihtimali de biriktirmeyi arttırır. Biriken malzeme arttıkça risk daha çok artar ve toplama, atma gibi çözümler ertelenir. Bazen atılamayan eşyalar girilmeyen odalara depolanabilir, hatta komple bir ev bu şekilde ayrılabilir. Çöp evlerin bir kısmı bu şekilde kompülsiyonlara ikincildir. Biriktiricilik psikotik özellikli hastalıklarda ve Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda da görülebilir. Biriktiricilik ile ilgili daha ayrıntılı okumak için...

 

 

 
OKB belirtileri ne zaman ortaya çıkar?

OKB semptomları genellikle ergenlik çağında veya yetişkinliğin ilk yıllarında ortaya çıkmaktadır ancak çocukluk çağında da belirtiler başlayabilir. Hatta 2 yaşında bile başyabildiği bildirilmiştir.  Genellikle stres ile birlikte belirtiler şiddetlenir.

OKB'nin seyri nasıldır?

OKB'nin seyri genallikle dalgalıdır. Belirtilerin oldukça sınırlı olduğu ve günlük hayatı etkilemediği, işlevselliğin iyi olduğu yatışma dönemlerini, belirtilerin şiddetlendiği ve işlevselliğin belirtilerin şiddetine bağlı düştüğü alevlenme dönemleri izler. Genellikle alevlenme dönemleri hastaların stresli zamanlarıdır ve OKB hastalarının stres yönetimi becerileri bu rahatsızlığa sahip olmayanlara göre düşüktür. Hastaların ancak küçük bir bölümü hayatı boyunca şikayetleri tekrarlamamak üzere tamamen iyileşmektedir. Diğer bir bölümü ise ilerleyici bir seyir gösterir, içgörünün kaybolduğu ve işlevselliğin olmadığı bir noktaya ilerleyebilir. 

OKB belirtileri ne zaman ortaya çıkar?
OKB'nin seyri nasıldır?
OKB ile ilgili diğer merak edebileceğiniz konular
​​
  • Ne zaman doktora başvurmalı?

  • OKB tanısı nasıl konulur?

  • OKB nasıl tedavi edilir?

  • OKB iyileşen bir bozukluk mudur?

  • OKB ile mücadele eden sevdiğim birini nasıl destekleyebilirim? 

  • İlaç kullanımında dikkat edilmesi gerekenler

  • Psikoterapide OKB’ye dair neler konuşuluyor? 

  • OKB ile nasıl başa çıkabilirim?

bottom of page